وقتی «سگ‌کشیِ» بیضایی مدیر جابه‌جا کرد

به نقل از ایسنا، «سگ‌کشی» که بهرام بیضایی آن را سال ۱۳۷۹ ساخت یکی از آثار به ‌یادمادنی این فیلمساز است که پس از گذشت بیش از دو دهه هم کارگردان و هم برخی چهره‌های دیگرش همچون فردوس کاویانی، جمشید لایق، عنایت بخشی، اسماعیل شنگله، باقر صحرارودی، کاظم افرندنیا، جعفر بزرگی، محمود بنفشه‌خواه، کامران فیوضات و علی سلیمانی دیگر در این دنیا نیستند.

این فیلم ۱۴۳ دقیقه‌ای توسط فیلمخانه ملی ایران مرمت و اصلاح رنگ شده و عصر روز گذشته (۲۶ خردادماه) نسخه مرمت شده آن در موزه سینمای ایران در قالب برنامه کلاسیک‌های کانون کارگردانان به نمایش درآمد.  

پیش از نمایش این فیلم، سعید قطبی‌زاده - منتقد سینما - با اشاره به اینکه در دوران کار مطبوعاتی خود دو بار با بهرام بیضایی مصاحبه داشته و در خلال آن صحبت‌ها متوجه اشراف او به تاریخ سینما شده و اینکه «بیضایی یک سینه‌فیل (علاقه پرشور به فیلم) تمام عیار» بوده است، ادامه داد:خوشحالم متعلق به نسلی هستم‌ که با این فیلمسازها و آثارشان وارد کار شدم چون هر چه جلوتر می‌آییم سینمای ایران عقب‌گرد می‌کند.

او همچنین با اشاره به نقش و جایگاه کاراکتر زن در فیلم «سگ‌کشی»، درباره نگاه زن - محور در آثار بیضایی گفت: نگاه به زن در کارنامه کاری او دو مدل است؛ یکی اساطیری و دیگری ژانری که من دومی را دیر کشف کردم ولی به طور کلی توجه او به زن هم در رویکرد اساطیری می‌گنجد و هم واقع‌گرایانه است.  

قطبی‌زاده در بخشی دیگر ادامه داد: بهرام بیضایی ۱۰ سالِ پس از فیلم «مسافران» طرح‌های زیادی را به وزارت ارشاد داد ولی هر بار با سنگ‌اندازی مواجه شد و به نظرم  خشم او در «سگ‌کشی» فوران کرد. برای من عجیب بود که چطور پس از فیلم امیدوارانه و شاعرانه‌ای مثل «مسافران» ناگهان این میزان خشم به مجموعه‌ای از شخصیت‌ها تبدیل شود که همگی دلال‌صفت و با نگرشی ضدزن باشند که در حال تلاش برای به اثبات رساندن این قدرت مردانه هستند. در آغاز دهه ۷۰ امثال بیضایی فرصت پیدا می‌کنند که فیلم‌های خود را راحت‌تر بسازند و دیگر خبری از توقیف «باشو غریبه کوچک» نیست و تاثیر دوران هم کاملا بر فیلم و فیلمساز مشخص است اما چه می‌شود که او به «سگ‌کشی» می‌رسد؟

وی اضافه کرد: این فیلم بازگشتی به دهه ۶۰ است و به یاد ما می‌اندازد که چه دورانی سپری شده مثل خیابان‌ها که اتفاقا بی‌شباهت به فضای الان نیست.

این منتقد سینما با اشاره به تسلط بیضایی به شاهنامه و نمایش چین، ژاپن و حوزه شرق و نیز عشق به سینما و هیچکاک‌ که سبب بروز نگرش و رویکرد خاص او در سینما شده است، گفت: امروز منتقدان جوان‌تر و فعالان مجازی با فقدان استدلال، سینمای‌ بیضایی را بخاطر تکلفش نقد می‌کنند ولی کشف تکلف در سینمای او اصلا کشف بزرگی نیست چون خودش اعلام می‌کند. بیضایی در تمام فیلم‌هایش دیالوگ‌ها را با تکلف نوشته و حتی شخصیت‌های لمپن او هم در عین لمپن بودن، مُطَنطَن و شاعرانه حرف می‌زنند. اما امروز واقعیت‌گراییِ مبتذل که جای خلاقیت را گرفته، سینما را نابود کرده است.

او افزود: فیلمسازانی مثل بیضایی و تقوایی سبک خود را پایه‌گذاری کردند ولی فیلم‌های امروز مثل آسانسور هستند که بالا و پایین‌ جامعه را نشان‌می‌دهند، به همین دلیل فیلم‌های روستایی و فرهادی خیلی فرقی ندارند. متاسفانه سال‌هاست در سینمای ایران فیلمی ندیده‌ام‌ که بشود با هیجان از آن حرف زد. در حالی که بیضایی فیلسوف، شرق‌شناس و عاشق سینما بود وقتی «سگ‌کشی» را ساخت، چند مدیر را جابجا کرد چون فیلمسازانی مثل او معترض و صاحب نگاه‌ بودند و وقتی می‌خواستند فیلم بسازند در راهروهای ارشاد پچ‌پچه راه می‌افتاد اما الان بزرگترین فیلمسازان ما فیلم می‌سازند و هیچ اتفاقی نمی‌افتد.

در این برنامه اصغر نعیمی که اجرای آن را برعهده داشت، نیز بیان کرد:ارزش بیضایی در پیشگویی‌هایش بود. او هشدارهایی داد که به وقتش‌ جدی گرفته نشد و نمونه آن در فیلم «وقتی همه خوابیم» دیده می‌شود؛ جایی که تأثیر سرمایه و حضور سرمایه‌گذار بر فیلم‌ها نشان داده شده است.  

این کارگردان همچنین درباره دلیل تأخیر چند ماهه در برگزاری بزرگداشت بهرام بیضایی از سوی کانون کارگردانان سینمای ایران با اشاره به وقوع جنگ بیان کرد: برگزاری برنامه‌ای در خور و در شان استاد بهرام بیضایی به خصوص در بزرگداشت و سوگواری درگذشت ایشان، بدون شک در برنامه‌های کانون کارگردانان سینمای ایران قرار داشت. شورای مرکزی کانون کارگردانان به جد پیگیر برگزاری یک برنامه بزرگداشت برای این کارگردان یگانه سینمای ایران بود کمااینکه پیش از این برای درگذشت دیگر اساتید سینما همچون ناصر تقوایی، داریوش مهرجویی، عباس کیارستمی و کامبوزیا پرتوی تدارک دیده بود اما متأسفانه با اتفاقاتی که پشت سر گذاشتیم، به طور عملی امکان برگزاری این مراسم از کانون کارگردانان سینمای ایران سلب شد و تا رسیدن زمان مناسب ترجیح داده شد که برای زنده نگه‌داشتن یاد و خاطره بهرام بیضایی یکی از بهترین آثار او «سگ کشی» که مرمت هم شده، به نمایش در آید.

حبیب رضایی، حسن رضایی، غلامرضا موسوی، جابر قاسمعلی، وحید موسائیان و امیر اسفندیاری از جمله حاضران در این برنامه بودند.
 

انتهای پیام