شیراز، شهری که سینمای جهان را مهمان خانه خود دید

به نقل از ایرنا، چهل‌وسومین جشنواره جهانی فیلم فجر از پنجم تا دوازدهم آذر ۱۴۰۴ به مدت هشت روز به دبیری روح‌الله حسینی در شیراز برگزار شد.

مراسم افتتاحیه شامگاه چهارشنبه، پنجم آذر در مجموعه سینمایی هنر شهر آفتاب شیراز گشایش یافت و مراسم اختتامیه نیز شامگاه سه‌شنبه، یازدهم آذر در همین مجموعه برگزار شد.

تمرکززدایی فرهنگی؛ از شعار تا عمل با همت دولت و استاندار

انتقال جشنواره جهانی فیلم فجر از تهران به شیراز را باید یکی از مهم‌ترین تصمیم‌های فرهنگی دولت در سال‌های اخیر دانست که با پیگیری مستمر حسینعلی امیری، استاندار فارس، به سرانجام رسید.

این رویداد که در پنج تا ۱۲ آذر ۱۴۰۴ در مجموعه «هنر شهر آفتاب» شیراز برگزار شد، با استقبال گسترده اهالی فرهنگ و هنر فارس مواجه گردید.

استاندار فارس در آیین افتتاحیه، این رویداد را سرآغازی برای تثبیت جایگاه شیراز به‌عنوان کانون فرهنگ و هنر ایران معرفی کرد و با اشاره به فرمایش رهبر شهید انقلاب اسلامی که فارس را بهترین مظهر تلفیق دین، حماسه و هنر دانسته‌اند، بر ظرفیت‌های بی‌نظیر این استان برای میزبانی رویدادهای بین‌المللی تاکید نمود.

دستاورد بزرگ؛ امضای تفاهم‌نامه انتقال دبیرخانه، ثمره نگاه ویژه دولت

مهم‌ترین دستاورد این دوره، فراتر از برگزاری یک جشنواره هشت‌روزه، امضای تفاهم‌نامه میان استانداری فارس و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای انتقال دبیرخانه دائمی جشنواره جهانی فیلم فجر به شیراز بود.

این تفاهم‌نامه که به امضای حسینعلی امیری استاندار فارس و سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ رسید، پس از سال‌ها انتظار اهالی فرهنگ و هنر فارس به واقعیت پیوست و نشان از عزم جدی دولت برای تمرکززدایی از پایتخت و واگذاری میزبانی رویدادهای بین‌المللی به شهرهای مستعد داشت.

استاندار فارس این اقدام را نقطه عطفی در توسعه فرهنگی استان و تقویت دیپلماسی فرهنگی دانست.

حسینعلی امیری در مراسم امضای تفاهم‌نامه، بر نقش دیپلماسی فرهنگی در شرایط کنونی تاکید کرد و گفت: در شرایطی که دشمنان ایران به دنبال ایران‌هراسی و منزوی‌سازی کشور هستند، برگزاری رویدادهایی چون جشنواره جهانی فیلم فجر می‌تواند نقش موثری در معرفی تمدن، فرهنگ و هنر ایرانی ایفا کند.

او همچنین با یادآوری تجربه موفق برگزاری اکسپو ۲۰۲۵ شیراز که با حضور بیش از ۱۵۷ هیات از کشورهای منطقه همراه بود، بر توانمندی فارس در میزبانی از رویدادهای بین‌المللی صحه گذاشت.

حضور بین‌المللی؛ گفت‌وگوی سینمای ایران با جهان

روح‌الله حسینی دبیر جشنواره بین‌المللی اعلام کرد که در ۲ روز نخست جشنواره، بیش از ۱۰۰ مهمان خارجی شامل هنرمندان، سینماگران و مقامات فرهنگی از کشورهای مختلف به شیراز آمده‌اند.

مراسم اختتامیه نیز با حضور سفرا، هنرمندان و وزیرانی از کشورهای گوناگون برگزار شد.

حسینی با اشاره به اهداف این رویداد تصریح کرد که جشنواره به دنبال فراهم‌آوردن فضایی برای گفت‌وگوی جدی سینمای ایران با سینمای جهان است تا سینماگران خارجی ایران، هنر، فرهنگ و شهر شیراز را از نزدیک مشاهده کنند.

در سایه جنگ؛ شیراز، مهمان ناخوانده یا میزبان ماندگار سینمای جهان؟

این جشنواره دستاوردهای قابل‌توجهی به همراه داشت و ۴۶ فیلم از ۳۵ کشور جهان در این رویداد به نمایش درآمد و بیش از ۲۰۰ مهمان خارجی وارد شیراز شدند.

برگزاری نشست بین‌المللی همکاری‌های سینمایی با حضور نمایندگانی از ۲۳ کشور، امضای تفاهم‌نامه‌های همکاری با چند کشور و کارگاه‌های تخصصی با حضور فیلمسازانی از هند، چین، ترکیه، ژاپن و روسیه، همگی نشان از ظرفیت بالای شیراز برای ایفای نقش در دیپلماسی فرهنگی داشت.

از منظر اقتصادی نیز، جشنواره رونق قابل‌توجهی به صنعت گردشگری شیراز بخشید؛ هتل‌ها پر شد، رستوران‌ها و مراکز خرید رونق گرفتند و نام شیراز برای روزها در رسانه‌های خارجی تکرار شد.

چهل‌وسومین جشنواره جهانی فیلم فجر در شیراز اقدامی است که می‌توانست نقطه عطفی در تمرکززدایی از تهران و تولد یک قطب جدید سینمایی در جنوب کشور باشد، اما سایه سنگین جنگ‌های منطقه‌ای و ناامنی‌های فزاینده خاورمیانه، آینده این میزبانی را در هاله‌ای از ابهام فرو برده است.

ظرفیت‌هایی که نباید نادیده گرفته شود

با وجود این بلاتکلیفی، نفس انتقال دبیرخانه به شیراز، ظرفیتی بی‌نظیر برای این شهر ایجاد کرده است.

استاندار فارس با تاکید بر اینکه «ایران تنها در تهران خلاصه نمی‌شود»، شیراز را شهری با مردمی مهمان‌نواز، صلح‌جو و صاحب پیشینه‌ای درخشان در شعر، ادب و هنر معرفی کرد که می‌تواند در حوزه سینما نیز نقش‌آفرینی موثری داشته باشد.

ضرورت میزبانی شیراز از جشنواره‌های بین‌المللی برای بازآفرینی نشاط فرهنگی جوانان

مهدی فقیه، هنرمند و بازیگر نام‌آشنای سینما و تئاتر کشور در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا با اشاره به ظرفیت‌های فرهنگی و هنری شیراز تصریح کرد: در حال حاضر شهرهایی نظیر اصفهان و همدان از میزبانی جشنواره‌های متعدد بهره‌مند هستند و حتی در نقاط مختلف تهران نیز جشنواره‌های گوناگونی برگزار می‌شود، اما متاسفانه شیراز از این امکان بی‌بهره مانده است.

وی با تاکید بر اینکه برگزاری جشنواره بین‌المللی فجر تجربه‌ای بسیار موفق و ارزشمند بود، اظهار کرد: با وجود حمایت استاندار فارس و مسئولان مربوطه، متاسفانه برخی افراد با مخالفت‌های بی‌مورد، فشارهای بسیاری را بر دست‌اندرکاران جشنواره وارد کردند و این در حالی است که تداوم چنین رویدادهایی برای فضای فرهنگی شیراز یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر محسوب می‌شود.

فقیه افزود: برگزاری جشنواره‌ها در شرایط فعلی جامعه، بهترین ابزار برای برقراری پیوند دوباره با نسل جوان و ایجاد شور و نشاط در میان آنان است تا با مشاهده آثار هنری، نگاه و جهان‌بینی‌شان نسبت به مسائل تغییر کند.

این هنرمند پیشکسوت شیرازی در بخشی از سخنان خود به ضعف‌ها در بازتاب این جشنواره مهم اشاره کرد و گفت: صداوسیما و سایر رسانه‌ها در انتشار این رویداد جهانی ضعف نشان دادند و این رویداد آن‌گونه که شایسته و بایسته بود، بازتاب نداشت، بنابراین باید به آن مورد توجه ویژه نشان داد.

وی با بیان اینکه ضمن حفظ جایگاه والای مسائل مذهبی، نباید از اهمیت کارکردهای فرهنگی و تاثیرات عمیق آن‌ها بر جامعه غافل شد، خاطرنشان کرد: حتی با وجود پوشش محدود رسانه‌ای در دوره‌های گذشته، برگزاری چنین رویدادهایی از نظر جلوه‌های بین‌المللی بسیار حائز اهمیت است.

فقیه تاکید کرد: جشنواره‌های جهانی فرصتی استثنایی برای حضور هنرمندان و علاقه‌مندان از سراسر دنیا در ایران فراهم می‌کند تا ضمن خنثی‌سازی تبلیغات سوء علیه کشور، از نزدیک با واقعیت‌ها آشنا شوند.

این هنرمند پیشکسوت شیرازی اظهار کرد: لازم است با برنامه‌ریزی دقیق‌تر و حمایت رسانه‌های تصویری، ابعاد برگزاری این جشنواره‌ها در شیراز گسترده‌تر شود تا زمینه برای حضور حداکثری جوانان و انعکاس اشتیاق و استقبال آنان فراهم گردد.

فقیه با اشاره به ضرورت مقابله با جریان‌های معاند که موفقیت‌های فرهنگی کشور را برنمی‌تابند، تاکید کرد که باید با تدبیر و تمرکز بر ظرفیت‌های موجود، تاثیرات مثبت این فعالیت‌های فرهنگی را به بهترین نحو در جامعه منعکس کرد.

شیراز، مقصدی دائمی برای فیلمسازان جهان

استقرار دبیرخانه در شیراز، اگر تداوم یابد، می‌تواند زیرساخت‌های سینمایی و هتلی شهر را متحول کند، زمینه‌ساز شکل‌گیری یک اکوسیستم فرهنگی در جنوب کشور شود، استعدادهای بومی را پرورش دهد و شیراز را به مقصدی دائمی برای فیلمسازان جهان تبدیل کند.

برگزاری کارگاه‌ها، نشست‌ها و رویدادهای سینمایی در طول سال، جشنواره را از یک اتفاق یک‌هفته‌ای به یک جریان مستمر فرهنگی بدل خواهد ساخت.

میزبانی از جشنواره بین‌المللی فجر؛ فرصتی برای تبدیل شیراز به برند جهانی

مدیر انجمن سینمای جوان استان فارس در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: برگزاری جشنواره بین‌المللی فجر در شیراز یک اتفاق بسیار مهم و راهبردی بود، چرا که هر شهری که بخواهد در سطح جهانی به یک برند تبدیل شود، به داشتن یک جشنواره معتبر نیاز دارد.

حبیب ضیایی ادامه داد: جشنواره بین‌المللی فیلم فجر یکی از پنج جشنواره معتبر است که قطعا به برندسازی شهر شیراز کمک می‌کند و به طور متقابل، شیراز نیز به اعتبار این جشنواره می‌افزاید.

وی افزود: با وجود اینکه متاسفانه بسیاری از کشورها به سمت امنیتی‌سازی ایران روی آورده‌اند و این کشور را تحت فشار قرار داده‌اند، اما برگزاری جشنواره بین‌المللی فجر باعث شد بیش از ۲۰۰ مهمان بین‌المللی و خارجی وارد شیراز شوند تا زیبایی‌های این شهر را از نزدیک مشاهده کنند؛ صرف نام شیراز باعث سفر این مهمانان شد که این موضوع در فرآیند بین‌المللی بسیار حائز اهمیت است.

مدیر انجمن سینمای جوان فارس گفت: حضور افراد هنرمند در شیراز اتفاقات مهمی را رقم می‌زند، زیرا با آشنایی با لوکیشن‌ها و ظرفیت‌های شهر، احتمال اینکه در آینده شیراز را به عنوان محل فیلم‌سازی خود انتخاب کنند، بسیار زیاد است.

ضیایی افزود: در راستای این هدف با وزارت فرهنگ و ارشاد و سایر نهادها گام برمی‌داریم تا شیراز را به یک قطب فیلم سینمایی و فیلم کوتاه تبدیل کنیم و برگزاری جشنواره فجر، مقدمات این مسیر را به صورت پیش‌فرض فراهم کرده است.

وی همچنین خاطرنشان کرد که در پی میزبانی اخیر شیراز، بسیاری از فیلم‌ها، سریال‌ها و آثار پلتفرم‌ها، لوکیشن‌های خود را در شیراز قرار داده‌اند که نشان‌دهنده استقبال از ظرفیت‌های این شهر است.

مدیر انجمن سینمای جوان فارس در ادامه به یکی دیگر از دستاوردهای مهم این رویداد اشاره کرد و گفت: جشنواره بین‌المللی فیلم فجر فضایی را فراهم کرد تا فیلمسازان شیرازی، چه در بخش فیلم کوتاه و چه فیلم بلند، بتوانند ارتباطات بین‌المللی مستقیمی با تهیه‌کنندگان از کشورهای مختلف از جمله عمان، هلند و مراکش برقرار کنند که این امر باعث می‌شود ارتباطات فیلمسازان با دنیای بین‌الملل تقویت شده و سرمایه‌های خارجی به سینمای شیراز و سینمای ایران وارد شود که این یک اتفاق بسیار بزرگ است.

ضیایی اظهار کرد: من از نظر ظرفیت برگزاری چنین رویدادهایی در شیراز هیچ نقصی نمی‌بینم و می‌توان با برنامه‌ریزی ویژه و استفاده از برندهای خصوصی، تداوم این فعالیت‌ها را تضمین کرد.

وی با اشاره به سطح برگزاری جشنواره در مجموعه هنر شهر آفتاب گفت: تجهیزات، دیزاین و شیوه برنامه‌ریزی نمایش‌ها و مراسم اختتامیه در سطح بسیار عالی و با استانداردهای بین‌المللی انجام شد که این موفقیت مدیون همکاری تمامی هنرمندان و حضور داوطلبانه آن‌ها برای شکوه بخشیدن به جشنواره شهر خودشان بود.

مدیر انجمن سینمای جوان فارس در بخش نمایش فیلم‌های کوتاه بیان کرد: ما با همکاری کامل روح‌الله حسینی، دبیر جشنواره بین‌المللی فیلم فجر، بخشی را به فیلم‌های کوتاه داستانی استان فارس و شیراز اختصاص دادیم که بدون داوری و صرفا با هدف دیده شدن آثار و قرار گرفتن در کنار مخاطب برگزار شد که میزان استقبال از این بخش چنان بود که ناچار شدیم با باز کردن سانس‌های اضافی، همزمان دو سالن را برای تماشای فیلم‌های کوتاه در اختیار مخاطبان قرار دهیم.

ضیایی با ارائه یک پیشنهاد اصلاحی گفت: شاید بتوانم این نقد کوچک را مطرح کنم که بهتر بود این جشنواره به نام "شیراز" برگزار شود تا به یک "جشنواره بین‌المللی فیلم شیراز" تبدیل گردد، زیرا با نام فجر، نوعی سوءتفاهم در شناسایی برند اصلی ایجاد می‌شود.

وی ادامه داد: با اینکه همکاری با تیم‌های تهرانی در عالی‌ترین سطح و با هماهنگی کامل بود، اما اگر بخش اجرایی را بیشتر به نیروهای بومی و بچه‌های شیراز بسپارند، کیفیت میزبانی قطعاً بهتر خواهد شد.

مدیر انجمن سینمای جوان فارس با اشاره به بازتاب‌های مثبت این رویداد گفت: برند شیراز باعث شد بسیاری از افرادی که قصد حضور نداشتند، به دلیل نام این شهر راهی اینجا شوند که تبدیل شدن یک شهر به مقصد رویدادهای فرهنگی، علاوه بر چرخش اقتصاد فرهنگ، باعث رونق اقتصاد غیرفرهنگی نیز می‌شود، چرا که حضور توریست‌ها باعث افزایش اشغال هتل‌ها، رونق خرید و فروش و ایجاد زنجیره‌ای از اتفاقات مثبت اقتصادی در شهر می‌شود.

ظرفیت‌های زیرساختی شیراز فراتر از برگزاری جشنواره‌های جهانی است

پژوهشگر و مستندساز فارسی نیز در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا با تاکید بر توانمندی‌های شهر شیراز در حوزه سینما، اظهار کرد: این شهر از نظر زیرساخت‌های هتل‌داری، سینما و بسترهای لازم، ظرفیت بسیار بالایی دارد و می‌تواند به طور همزمان میزبان دو یا سه جشنواره جهانی باشد و از نظر امکانات فیزیکی با هیچ چالشی روبرو نشود.

محمد ناصری‌راد افزود: با وجود این زیرساخت‌های عالی، مدیریت اجرایی و تیم‌های حراستی و فنی جشنواره‌ها عمدتا از تهران اعزام می‌شوند و نیاز است که برای استقلال کامل رویدادها، تیم‌های بومی و شرکت‌های محلی شیراز جایگزین شوند تا این چرخه به صورت مستقل و اصیل شکل بگیرد.

وی در ادامه به آسیب‌شناسی وضعیت سینمایی استان پرداخت و بیان کرد: یکی از چالش‌های اصلی، نبود ساختار تولید آثار سینمایی در داخل استان است، چرا که بسیاری از فیلمسازان توانمند پس از رسیدن به جایگاه‌های مشخص، فعالیت خود را به تهران یا خارج از کشور منتقل می‌کنند.

این مستندساز افزود: نبود فیلمسازان مستمر و بومی در استان باعث شده که بسیاری از آثار تولیدی، حتی اگر در شیراز ساخته شوند، فاقد ریشه محلی باشند؛ اگر سینماگران و عوامل فنی بومی بتوانند در یک چرخه مستمر فعالیت کنند، رونق واقعی برای سینمای استان رقم خواهد خورد.

ناصری‌راد همچنین به مسائل اجرایی و عدم توجه به ظرفیت‌های هنرمندان شیراز اشاره کرد و گفت: در برخی مقاطع، سهم‌بندی برای عوامل فنی و هنرمندان بومی به درستی رعایت نشده و نوعی رویکرد تهرانی‌محور در مدیریت جشنواره‌ها حاکم بوده است.

این فعال سینمایی بیان کرد: استفاده صرف از امکانات تاریخی و فرهنگی شیراز بدون حضور فعال متخصصان محلی، باعث می‌شود که حتی در مجموعه‌هایی مانند هنر شهر آفتاب نیز بخش بزرگی از کادر اجرایی از خارج از استان باشند.

ناصری‌راد با اشاره به عدم تحقق برخی وعده‌های مالی و حمایتی، اظهار کرد: با وجود بودجه‌های اختصاص یافته از سوی استانداری و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس، برخی از قول‌های داده شده مبنی بر تزریق بودجه‌های تکمیلی و حمایت‌های مالی به عوامل اجرایی محلی محقق نشده است.

وی ادامه داد: این عدم وفای به وعده‌ها و چالش‌های بودجه‌ای، از جمله عواملی است که باعث شده برخی از مدیران و دبیران جشنواره نیز از ادامه همکاری با رویدادهای برگزار شده در شیراز ابراز بی‌میلی کنند.

این پژوهشگر و مستندساز فارسی با ابراز نگرانی از روند مدیریت برخی رویدادهای فرهنگی، نسبت به ایجاد انحصار در اجرای جشنواره‌ها هشدار داد و گفت: در حالی که شیراز مجموعه‌های متعدد و باکیفیتی برای میزبانی دارد، اما به نظر می‌رسد برخی مجموعه‌ها مانند هنر شهر آفتاب، به سمت برندینگ شخصی و انحصار جشنواره حرکت می‌کنند.

ناصری‌راد افزود: برای جلوگیری از این روند و ارتقای سطح کیفی، برگزاری مناقصات شفاف که اجازه می‌دهد گروه‌های مختلف برای ارائه خدمات خود اقدام کنند، ضروری است تا از انحصار بخشی از فعالیت‌ها خارج شده و ظرفیت‌های سایر مجموعه‌ها نیز به کار گرفته شود.

وی در ادامه با اشاره به بازتاب جهانی جشنواره در دوران حضور چهره‌های مطرح بین‌المللی، اظهار کرد: حضور فیلمسازان سرشناس در رویدادهای شیراز، وجهه‌ای مثبت برای شهر ایجاد کرده است، هرچند که نباید از نوسانات زمانی در بازتاب‌های رسانه‌ای غافل شد.

این فعال سینمایی گفت: از نظر اعتبار فرهنگی و گردشگری، شیراز در نگاه بسیاری از مردم جهان و نخبه‌ها، جایگاهی بسیار برجسته‌تر از پایتخت دارد و این شهر می‌تواند از این اعتبار برای تقویت جایگاه خود در عرصه‌های بین‌المللی استفاده کند.

ناصری‌راد همچنین با استقبال از طرح تبدیل بخش فیلم‌های کوتاه محلی به بخش رقابتی در دوره‌های آتی، آن را گامی مثبت برای رونق صنعت سینمای استان دانست و افزود: ایجاد فضای رقابتی میان فیلمسازان شیرازی، می‌تواند باعث حفظ استعدادها و جلوگیری از مهاجرت آن‌ها به تهران شود.

وی ادامه داد: هدف نهایی نباید تنها نمایش یک ویترین یا استفاده نامی از سوابق تاریخی شیراز باشد، بلکه باید تلاش کرد تا با حمایت از فیلمسازان بومی، شرکت‌های فیلمسازی معتبر و دفاتر تولید مستقر در استان، سینمای شیراز به یک صنعت پایدار و مستقل تبدیل شود که بتواند به طور خودجوش جشنواره‌های سطح بالا را جذب کند.

شروعی پرشور در مسیری نامعلوم

چهل‌وسومین جشنواره جهانی فیلم فجر در شیراز، یک شروع تاریخی بود و انتقال دبیرخانه به شیراز، اگر تداوم یابد، می‌تواند تحولی بنیادین در جغرافیای فرهنگی ایران ایجاد کند و شیراز را به قطب سینمای کشور و حتی منطقه تبدیل نماید.

شرایط جنگی در منطقه می‌تواند هم یک ظرفیت برای نشان دادن خسارت‌ها، جنایات رژیم آمریکایی-صهیونیستی، نشان دادن مظلومیت شهدای جنگ تحمیلی سوم و صلح‌طلب بودن ایران باشد و هم مانعی بر سر به گوش رسیدن صدای هنر هفتم به گوش مردم جهان.

شیراز امروز در برزخی میان «امید» و «ابهام» ایستاده است؛ امید به تحقق یک رویای دیرینه فرهنگی و ابهام از آینده‌ای که در هاله‌ای از هیاهو گم شده است.

آیا شهر حافظ و سعدی می‌تواند در میان هیاهوی منطقه، صدای سینما را به گوش جهان برساند؟ پاسخ این پرسش، در سرنوشت پرتلاطم این منطقه رقم خواهد خورد.