جشنواره برلین در سایه جدال هنر و سیاست

به نقل از ایسنا، جشنواره فیلم برلین در واکنش به آنچه طوفان رسانه‌ای در روزهای ابتدایی برگزاری این رویداد توصیف کرد، بیانیه‌ای در دفاع از فیلم‌سازان خود، و به‌ویژه هیات داوران و رئیس هیات داوران منتشر کرد.

این موضع‌گیری پس از انتقادهایی صورت گرفت که متوجه هیات داوران به‌خصوص ویم وندرس شد، انتقادهایی درباره اظهارات او در پاسخ به پرسش‌هایی پیرامون جنگ غزه. این فیلم‌ساز آلمانی در نشست خبری افتتاحیه، در پاسخ به این پرسش که آیا فیلم‌ها می‌توانند تغییر سیاسی ایجاد کنند، گفت: «فیلم‌ها می‌توانند دنیا را تغییر دهند، اما نه به شیوه‌ای سیاسی و افزود: فیلم‌سازان «باید از سیاست دور بمانند».

همزمان اوا پوشچینسکا، تهیه‌کننده لهستانی و دیگر عضو هیات داوران برلین نیز در پاسخ به پرسشی درباره حمایت دولت آلمان از اسرائیل، این سؤال را پیچیده و تا حدی ناعادلانه خواند و گفت: «ما نمی‌توانیم مسئول تصمیم آن‌ها برای حمایت از اسرائیل یا تصمیم برای حمایت از فلسطین باشیم.»

این اظهارات موجب شد نویسنده هندی آروانداتی روی روز جمعه از حضور در برلیناله انصراف دهد. این نویسنده در واکنشی تند، این سخنان را برخلاف وجدان توصیف کرد و گفت نگران است که این اظهارات به گوش میلیون‌ها نفر در سراسر جهان رسیده باشد.

او گفت: «شنیدن این‌که می‌گویند هنر نباید سیاسی باشد، شوکه‌کننده است. این روشی برای بستن باب گفت‌وگو درباره جنایتی علیه بشریت است؛ آن هم در حالی که این رویداد به‌صورت زنده پیش چشم ما در حال وقوع است، زمانی که هنرمندان، نویسندگان و فیلم‌سازان باید از تمام توان خود برای متوقف کردن آن استفاده کنند.»

تریشا تاتل، در واکنش به تعداد دفعاتی که از بازیگران و فیلم‌سازان در نشست‌های خبری خواسته شده درباره مسائل سیاسی و اجتماعی اظهار نظر کنند، بیانیه‌ای صادر کرد.

تاتل گفت: «هنرمندان آزادند که حق آزادی بیان خود را به هر شکلی که انتخاب می‌کنند اعمال کنند. از هنرمندان نباید انتظار داشت درباره همه مباحث گسترده مربوط به سیاست‌ها یا عملکردهای پیشین یا فعلی جشنواره که کنترلی بر آن ندارند، اظهار نظر کنند. همچنین نباید از آن‌ها انتظار داشت درباره هر مسئله سیاسی مطرح‌شده پاسخ دهند، مگر آن‌که خودشان بخواهند.»

سخنگوی جشنواره افزود: «در حالی که وارد ۴۸ ساعت نخست جشنواره امسال شده‌ایم، طوفانی رسانه‌ای بر برلیناله سایه انداخته است. احساس می‌کنیم لازم است در دفاع از فیلم‌سازان‌مان، و به‌ویژه هیئت داوران و رئیس آن، موضع‌گیری کنیم.»

بخشی از مطالبی که در حال حاضر در حال انتشار است، اظهارات نشست‌های خبری را نه‌تنها خارج از متن کامل گفت‌وگوها، بلکه جدا از کارنامه و ارزش‌هایی که این هنرمندان در طول زندگی حرفه‌ای خود نمایندگی کرده‌اند، بازتاب می‌دهد.»

از دیگر مهمانان سرشناسی که درباره موضوعات سیاسی مورد پرسش قرار گرفتند، می‌توان به نیل پاتریک هریس بازیگر آمریکایی اشاره کرد که درباره اینکه آیا سینما می‌تواند با فاشیسم مقابله کند، مورد سوال قرار گرفت. 

روپرت گرینت، بازیگر انگلیسی مجموعه فیلم های «هری پاتر» نیز در پاسخ به پرسشی در جشنواره فیلم برلین درباره ظهور فاشیسم و سیاست‌های راست افراطی گفت: «واضح است که من مخالف آن هستم. اما من زمان صحبت کردنم را انتخاب می‌کنم و فکر می‌کنم بله، این موضوع اکنون بسیار مرتبط است.

همچنین هانا برگولم، فیلمساز فنلاندی هم در مورد دلیل استفاده از سنجاق سینه برای ابراز همبستگی با فلسطین گفت: به عنوان انسان‌های بالغ، فکر می‌کنم ما مسئولیت داریم که علیه خشونت و بی‌عدالتی صحبت کنیم.

وی افزود: مهم است که به دیگر هنرمندان سینما نگوییم که نباید صحبت کنند.

مدیر جشنواره برلین در یادداشتی با عنوان «درباره سخن گفتن، سینما و سیاست» نوشت که «انواع مختلفی از هنر وجود دارد و شیوه‌های متفاوتی برای سیاسی بودن».

او افزود فیلم‌سازان به دلیل اینکه «نمی‌توانند افکار پیچیده را در قالب یک جمله کوتاه و فشرده بیان کنند، آن هم زمانی که میکروفنی مقابل‌شان قرار گرفته و تصور می‌کردند قرار است درباره موضوعی دیگر صحبت کنند»، مورد انتقاد قرار می‌گیرند.

تاتل در پایان گفت: «در فضای رسانه‌ای‌ای که تحت سلطه بحران‌هاست، اکسیژن کمتری برای گفت‌وگوی جدی درباره فیلم یا فرهنگ باقی می‌ماند، مگر آن‌که بتوان آن را نیز در دستور کار خبری روز گنجاند.»

هفتادوششمین جشنواره فیلم برلین از ۱۲ تا ۲۲ فوریه ۲۰۲۶ (۲۴ بهمن تا ۴ اسفندماه) برگزار خواهد شد و بازار فیلم اروپا نیز همزمان از ۱۲ تا ۱۸ فوریه (۳۰ بهمن ماه) برگزار می‌شود.