ناگفته‌های شهید طهرانی‌مقدم در قاب یک مستند

به نقل از ایرنا، ساسان فلاح فر در گفتگویی با تاکید بر اهمیت پژوهش در ساخت آثار مستند اظهار داشت: پژوهش و راستی‌آزمایی اطلاعات، پاشنه آشیل مستندسازی است؛ چراکه مستند باید بر پایه اسناد معتبر و داده‌های دقیق شکل بگیرد و مسیر خود را به سمت حقیقت طی کند.

کارگردان مستند «مرد ابدی» درباره تفاوت مستندسازی در شرایط بحران با شرایط عادی گفت: مستندسازی در بحران بیش از هر چیز به تجربه، علاقه و قدرت تصمیم‌گیری در لحظه نیاز دارد. مستندساز باید با آرامش و به قول معروف با عقل سرد تصمیم بگیرد، چراکه همین تصمیم‌ها مستقیماً بر کیفیت و نتیجه نهایی اثر تأثیر می‌گذارند. صرف ثبت یک اتفاق بحرانی ارزشمند است، اما زمانی که مستندساز بتواند از دل بحران روایت و معنایی ماندگار استخراج کند، آن ثبت به یک اثر هنری و تاریخی تبدیل می‌شود.

او، مهم‌ترین اصل حضور در موقعیت‌های بحرانی را داشتن نگاه درست و تصمیم‌گیری صحیح در همان لحظه وقوع بحران دانست و توضیح داد: مستندساز باید اهمیت موقعیتی را که در آن قرار گرفته درک کند و بتواند از آن برای بیان حقیقت و ثبت روایتی ماندگار بهره ببرد؛ چراکه بسیاری از تصمیم‌های همان لحظه، سرنوشت نهایی اثر را تعیین می‌کنند.

کارگردان مستند «جان‌فدا» با اشاره به اهمیت رعایت اصول اخلاقی در مستندسازی گفت: یکی از دشوارترین بخش‌های این حرفه، حفظ کرامت افراد و توجه به ملاحظات اخلاقی است. گاهی ممکن است مستندساز پس از چند روز فیلمبرداری متوجه شود فردی که از او تصویربرداری شده رضایت ندارد و در چنین شرایطی تصمیم‌گیری بسیار دشوار خواهد بود. رعایت این اصول در نهایت بر روح اثر، میزان تأثیرگذاری و ماندگاری آن اثر تأثیر می‌گذارد.

فلاح‌فر همچنین تاکید کرد: هر تجربه حضور در بحران، مستندساز را پخته‌تر می‌کند و این تجربه‌ها به مرور به سرمایه‌ای تبدیل می‌شوند که در بزنگاه‌های مهم، او را در اتخاذ بهترین تصمیم‌ها یاری می‌دهد. مهم‌ترین دستاورد حضور در بحران، همین تجربه‌هایی است که با سختی به دست می‌آیند و در آثار بعدی خود را نشان می‌دهند.

این کارگردان مستند درباره چالش‌های فنی، روانی و اجرایی مستندسازی بحران هم گفت: این چالش‌ها کاملاً به شرایط، امکانات، تجهیزات و نوع بحرانی که مستندساز با آن روبه‌روست بستگی دارد و نمی‌توان برای همه موقعیت‌ها نسخه واحدی ارائه کرد. هر بحران اقتضائات خاص خود را دارد و بررسی دقیق این موضوع نیازمند پرداختن به نمونه‌های مشخص است.

کارگردان مستند «نامه‌ای برای ریحانه» با تاکید بر اهمیت پژوهش و راستی‌آزمایی اطلاعات گفت: پژوهش مهم‌ترین بخش هر مستند است و هرچند مستندساز با نگاه شخصی خود به سراغ سوژه می‌رود، اما اثر مستند باید بر پایه پژوهش دقیق، اسناد معتبر و اطلاعات مستدل شکل بگیرد. هدف، حرکت به سوی حقیقت است؛ حتی اگر رسیدن به حقیقت مطلق ممکن نباشد و به همین دلیل، پژوهش و راستی‌آزمایی را می‌توان پاشنه آشیل مستندسازی دانست.

کارگردان مستند «ردی از یک مرد» درباره نقش ثبت لحظه‌های بحرانی در حافظه تاریخی جامعه هم گفت: تصاویری هم که بدون قصد ساخت یک فیلم مستند ثبت می‌شوند، بعدها می‌توانند ارزش تاریخی پیدا کنند. مانند تصاویر ثبت‌شده از حادثه یازده سپتامبر، جنگ سوریه، عراق و دوران دفاع مقدس؛ این تصاویر امروز به بخشی از روایت‌های تاریخی تبدیل شده‌اند و تصاویر ثبت‌شده از بحران‌های اخیر هم در آینده چنین جایگاهی خواهند داشت. اگر مستندساز از ابتدا قصد تولید یک اثر را داشته باشد، باید تصاویر را متناسب با ساختار و فرم فیلم ثبت کند تا انسجام اثر حفظ شود.

کارگردان مستند «نقطه‌زن» درباره نقش مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی در حمایت از مستندهای بحران گفت این مرکز یکی از مهم‌ترین نهادهایی است که می‌تواند از مستندسازان با دیدگاه‌های مختلف حمایت کند. فلاح‌فر با بیان اینکه مرکز گسترش در حوزه تولید عملکرد قابل قبولی داشته است، افزود مهم‌ترین مسئله همچنان پخش آثار است. به اعتقاد او، اگر مستندها به‌درستی دیده شوند، هم مخاطبان بیشتری پیدا می‌کنند و هم انگیزه تولید آثار باکیفیت‌تر افزایش می‌یابد؛ از همین رو، مسئله پخش حتی از تولید هم اهمیت بیشتری دارد.