خورشید از «ونیز» طلوع می‌کند

صبح سینما/ایزد مهرآفرین: در روز و روزگاری که خیلی از فیلمسازان صاحب سبک، کهنه کار و با تجربه سینمای ایران سالهاست دیگر کمتر فیلم خوب می‌سازند؛ «مجیدی مجیدی» با «خورشید» طلوع دوباره‌ای کرده است؛ هر چند مجیدی جز معدود فیلمسازانی است که تقریبا هیچ فیلم بد و هدر رفته‌ای در کارنامه اش ندارد.

همه چیز از یک فیلمنامه حساب شده شروع شد. فیلمنامه‌ای که در حین خطی و ساده بودن پیچدگی و هزارتو‌های درونی خودش دارد.

تلفیق قصه‌ای کودکانه و بدیع از «مجیدی» با درامی راز گونه و معمایی از «نیما جاویدی» خورشید را به معجونی پرقدرت و پر انرژی تبدیل کرده که مخاطب برای لحظه‌ای نمی‌تواند آن را رها کند. در آن سوی ماجرا اجرای چیره دستانه، فکر شده، باشکوه و مینیاتوری «مجیدی» از این فیلمنامه است که مخاطب را مقهور و مسخ روایت فیلم می‌کند.

چالش‌ها و مسائل اجتماعی همچنان بین سینماگران ایرانی پر طرفدارترین سوژه‌ها و قصه‌ها را دارد و اتفاقا مهم‌ترین فیلم‌های سینمای ایران در این ژانر ساخته و دیده شده اند.

اما واقعیت این است که اگر از معدود فیلمسازان موفق و انگشت شمار که احاطه اندیشه‌ای و فنی در این حوزه دارند، گذر کنیم؛ مابقی فیلم سازان الگوی سینمای اجتماعی را از روی آثار هم کپی می‌کنند و حرف عمیقی برای گفتن ندارند.

تقریبا همان دغدغه‌ها و مسائل را می‌سازند، ولی با ساختاری تکراری، بدون ایده و بدون جهان‌بینی. فیلم‌های اجتماعی با درون‌مایه‌های اعتیاد، دزدی و فقر؛ تقریبا با همان شکل و شمایل.

اما «خورشید» مجید مجیدی از جنس سینمای دیگر است. در واقع برخلاف سینمای اجتماعی که این سال‌ها در سینمای ایران مد و پر شده است مجیدی اصل جنس و حقیقت ناب را مقابل تماشاگر به نمایش می‌گذارد. فرق سینمای مجیدی با اکثر فیلمسازان اجتماعی در این است که کسی نمی‌تواند فیلم‌های مجیدی را کپی کند و شبیه او فیلمی بسازد.

دکوپاژ، فضاسازی و از همه مهمتر اتمسفری که در فیلم‌های مجید مجیدی است را در هیچ‌کدام از آثار دیگر فیلمسازان اجتماعی ما نمی‌توان پیدا کرد. نگاه درست، انسانی و برگرفته از یک جامعه‌شناسی و جهان‌شمولی کلان باعث می‌شود برخلاف خیلی از فیلمسازان که دنبال این می‌گردند که اگر جایی چراغی روشن است و نوری و سفیدی هست آن را به چالش بکشاند و خاموش کند، مجیدی از دل تاریکی‌ها و در عمق یک تونل تاریک که جز سیاهی و خاک چیزی در آن نیست به دنبال نور و منبع آن یعنی «خورشید» بگردد.

مجید مجیدی استاد صحنه‌ها و سکانس‌های زیبا و به اصطلاح کارت پستالی در سینمای ایران است. بخشی از ماندگارترین لحظات سینمای ایران مرهون همین صحنه‌های زیباست. نمای معروف حوض ماهی‌ها در «بچه‌ها آسمان»، تکان خوردن دست محمد در لب دریا در فیلم «رنگ خدا»، ریختن ماهی‌ها در جوی آب در «آواز گنجشگ‌ها». اوج این تصاویر و صحنه‌های زیبا را هم می‌توان در فیلم «محمد» (ص) دید. ولی مجیدی در «خورشید» همه این تصاویر را کنار گذاشته تا به حقیقت و خودشناسی شخصیت‌ها و انسان برسد. در واقع «خورشید» فیلم خودشناسی و انسان‌شناسی است. بچه‌هایی که در پی رسیدن به گنجی هستند در حالی‌که گنج اصلی در وجود و نهان خود آن‌ها نهفته است..

به قول حافظ که می‌فرماید:

سال‌ها دل طلب جام جم از ما می‌کرد/ وان چه خود داشت ز بیگانه تمنا می‌کرد

بی دلی در همه احوال خدا با او بود/ او نمی‌دیدش و از دور خدا را می‌کرد

فیلم مکاشفه‌ای است برای رسیدن به حقیقت وجودی درون انسان‌ها. گویی شخص مجیدی نیز در این فیلم به خودشناسی خود پرداخته و بسان استادی که دیگر همه چیز را یاد گرفته و فوت و فن همه چیز را بلد شده، به سادگی روی آورده است..

«هومن بهمنش» در این فیلم دوربینی دارد عجیب و غریب؛ دوربینی که انگار اساسا وجود ندارد. انگار بهمنش درون آدم‌ها دوربین کار گذاشته است تا هر چه پیرایه و اضافه‌ای و خودنمایی بوده از بین برود تا ما به درون آدم‌ها برویم.

ما در ادبیات، عرفان و شریعتمان داریم که زمانی شما به خداشناسی می‌رسید که به خودشناسی رسیده باشید و «خورشید» فیلم خودشناسی انسان است در این جهان مدرن بی‌قواره که انگار پایانی برای جهالت و توحشش وجود ندارد. چقدر این فیلم مجیدی فیلم امروز انسان سرگشته است.

در واقع خورشید عینیت این کلام امیرالمومنین (ع) است که می‌فرمایید: «مَنْ عَرَفَ نفسَه فقد عَرَفَ ربَّه»؛ کسی که خود را بشناسد، تحقیقاً پروردگارش را می‌‏شناسد.

حالا بعد از سال ۲۰۱۴ که سینمای ایران  با فیلم «قصه ها» (رخشان بنی اعتماد) در بخش اصلی جشنواره فیلم «ونیز» که قدیمی‌ترین جشنواره سینمایی جهان است حضور داشت، نوبت به مجیدی و بچه هایش رسیده و به نظر می‌رسد خورشید می‌خواهد این بار از فراز «ونیز» برای سینمای ایران طلوع کند.