۹۸ سالگی موش محبوب!
امروز تولد ۹۸ سالگی میکیماوس است؛ شخصیتی که از یک موش بازیگوش در یک فیلم کوتاه به یکی از شناختهشدهترین کاراکترهای کارتونی تبدیل شد. اما آنچه امروز میکیماوس را از بسیاری از شخصیتهای کارتونی متمایز میکند، فقط قدمت یا محبوبیتش نیست؛ او توانست از قاب تصویر بیرون بیاید و وارد زندگی روزمره مردم شود و در طول چند نسل، هم یک هویت فرهنگی و هم یک دارایی اقتصادی باقی بماند.
به نقل از ایسنا، ۱۸ نوامبر ۱۹۲۸، زمانی که انیمیشن کوتاه «کشتی بخار ویلی» در نیویورک به نمایش درآمد، کمتر کسی میتوانست تصور کند موش کوچکی که روی عرشه یک کشتی بخار سوت میزند، روزی به یکی از نمادهای شناختهشده صنعت سرگرمی جهان تبدیل شود. البته تولد میکیماوس صرفا حاصل یک ایده ناگهانی و خلاقانه نبود. والت دیزنی پیش از آن شخصیت دیگری به نام «اسوالد، خرگوش خوششانس» را در اختیار داشت، اما پس از اختلاف بر سر حقوق این شخصیت، کنترل آن را از دست داد. همین تجربه، اهمیت مالکیت معنوی شخصیت و حقوق بهرهبرداری از آن را برای دیزنی روشن کرد.
میکیماوس در نخستین سالهای حضورش، شخصیتی بازیگوش، کنجکاو و گاهی دردسرساز بود. او قرار نبود همیشه قهرمانی بینقص باشد؛ اشتباه میکرد، شیطنت داشت و در موقعیتهای مختلف واکنشهایی نشان میداد که او را به یک شخصیت قابلفهم برای مخاطب تبدیل میکرد. حتی ظاهرش نیز در طول زمان تغییر کرد؛ دستکشهای سفید، کفشهای بزرگ و شکل بدون تغییر بدن او بهتدریج به نشانههایی تبدیل شدند که شناساییاش را آسانتر میکردند. در واقع، میکیماوس یک تصویر ثابت نبود، بلکه شخصیتی بود که در جریان تولید آثار مختلف شکل میگرفت و تغییر میکرد.
البته این تغییرات تنها به تغییر سلیقه سازندگان برنمیگشت؛ شخصیتهای داستانی برای ادامه حضور در زندگی مخاطبان، ناگزیرند با زمانه خود ارتباط برقرار کنند. شخصیتی که در یک دوره برای مخاطب جذاب است، در دورهای دیگر به تغییر در رفتار و ظاهر نیاز دارد. میکیماوس نیز در طول سالها از آن موش پرتحرک و بازیگوش اولیه فاصله گرفت و در قالبهای مختلف، از انیمیشنهای سینمایی تا برنامههای تلویزیونی و محصولات سرگرمی، دوباره به مخاطبان معرفی شد.
میکیماوس از قاب تصویر خارج شد
صاحبان امتیاز شخصیت میکیماوس خیلی زود دریافتند که باید او را به بازار محصولات فرهنگی وارد کنند؛ بنابرین در اولین تجربه، میکیماوس روی نوشتافزارها ظاهر شد و این آغاز مسیری بود تا در ادامۀ روند تقویت بازارپردازی فرهنگی، درآمدزایی از شخصیت نیز افزایش یابد. البته تصویر یک شخصیت روی یک لباس یا تولید انبوه عروسکهای آن الزاما به معنای شکلگیری یک بازار فرهنگی نیست. آنچه اهمیت دارد، پیوند میان محتوایی است که شخصیت را به مخاطب معرفی میکند، محصولاتی که امکان استفاده روزمره از آن را فراهم میکنند و سازوکاری که این ارتباط را ادامه میدهد.
از همینجا بود که میکیماوس بهتدریج به بخشی از یک نظام تولید و توزیع گسترده تبدیل شد که هر محصول تازه میتوانست حضور شخصیت را در موقعیتی خارج از داستان اولیه ادامه دهد. وقتی کودکی عروسک میکیماوس را در اتاقش نگه میدارد یا از دفترچهای با تصویر او استفاده میکند، این شخصیت دیگر فقط متعلق به زمان تماشای انیمیشن نیست؛ بخشی از تجربه روزمره او شده است. البته چنین موفقیتی بدون توجه به حقوق مالکیت فکری و نظارت بر استفاده از شخصیت ممکن نبود.
چرا نتوانستیم الگو بگیریم؟
در ایران نیز طی سالهای گذشته شخصیتهای مختلفی در انیمیشن و مجموعههای تلویزیونی متولد شدند که بعضی از آنها توانستهاند مخاطبان فراوانی پیدا کنند. شخصیتهای «کلاهقرمزی» و «شکرستان» و یا حتی «جنابخان» از جمله نمونههایی هستند که در کنار محبوبیت رسانهای، تجربههایی در زمینه تولید محصولات جانبی داشتهاند. در سالهای اخیر نیز شخصیتهایی مانند «بچهزرنگ»، «فیلشاه»، «پسر دلفینی» و «ببعی قهرمان» در مسیر ساخت محصولات جانبی قرار گرفتهاند. با این حال، میان تولید یک شخصیت و تبدیل آن به یک برند فرهنگی فاصلهای وجود دارد که صرفا با ساخت یک انیمیشن موفق پر نمیشود. لازمه ماندگاری شخصیت در ذهن مخاطب، تولید و عرضه محصولات جانبی همزمان با پخش اثر است و این موضوع مستلزم آن است که از مرحله پیشتولید، اقدامات برای ساخت عروسک، تولید نوشتافزار، ساخت بازی ویدیویی و... انجام شود و همزمان با اکران، محصولات نیز در بازار عرضه شوند.
در این بین البته کیفیت محصول تولیدشده نیز اهمیت دارد. اگر قرار باشد کالای تولیدشده از پلاستیک نامرغوب ساخته شود و یا پس از تولید، خروجی عروسک و سایر محصولات، کمترین شباهت به شخصیت اصلی را داشته باشد، طبیعتا مورد استقبال هم قرار نمیگیرد. موضوعاتی که طراحان شخصیت میکیماوس با دقت فراوان در طول یک قرن گذشته به آن پایبند بودند تا این شخصیت به چنین طول عمری برسد.
از طرفی اگر داستانها و موقعیتهای تازهای برای شخصیت تعریف نشود، حتی حضور مداوم در رسانهها هم کارکردی ندارد. مسئله اصلی این است که سازندگان از ابتدا برای ادامه مسیر شخصیت برنامه داشته باشند؛ بدانند او چه ویژگیهایی دارد، در چه جهان داستانی زندگی میکند، چه ظرفیتهایی برای روایتهای تازه دارد و قرار است چه نسبتی با مخاطبان خود برقرار کند.
میکیماوس حالا پس از حدود ۱۰۰ سال حضور موفق در عرصه تولید و خلق داستان، یادآور این نکته است که ماندگاری یک شخصیت به یک اتفاق یا حتی یک اثر موفق وابسته نیست. پشت این موش کارتونی، سالها طراحی، روایت، بازآفرینی، حفاظت از حقوق مالکیت فکری و توسعه بازار قرار دارد؛ مجموعهای از فعالیتها که در کنار هم امکان حضور او را در موقعیتهای تازه فراهم کردهاند.
پربیننده ترین
- ● تیراندازی به یک بازیگر
- ● بازگشت «دیوانه خانه زری بوره» به صحنه
- ● مصباح: اهمیت این دوره جشنواره فیلم مقاومت چندبرابر شده است
- ● هوتن شکیبا با «آرزوهای کوچک» همراه شد
- ● سعید چنگیزیان: علت آمدنم، کشف توانمندیهاست
- ● لیلی رشیدی دوباره به تئاتر برگشت
- ● بازیگر قدیمی تلویزیون در ۱۰۰ سالگی درگذشت
- ● تام کروز در جمع بزرگان سینما
- ● جوایز چهلوسومین جشنواره فیلم کوتاه تهران اهدا شد/گوره بهترین فیلم شد
- ● وقتی خبر سقوط یک جنگنده داستان فیلم را تغییر داد
- ● سارا رسولزاده بازیگر «شاخ بیسر» شد
- ● نماینده ایران در اسکار راهی اسپانیا میشود
- ● فیلم کوتاه «ترمینال»؛ گرفتار در ایستگاه کلیشهها
- ● تغییر چهره «جانسون» برای یک نقش جدید
- ● طراد حماده: ماندگاری گفتمان مقاومت از مسیر فرهنگ و هنر میگذرد
آخرین اخبار
- ● ناهید مسلمی و سینا رازانی در یک تئاتر
- ● رضا عطاران با دو نقش متفاوت روی پرده
- ● اکبر عبدی در مترو!
- ● نامزدی «روباه و ماه صورتی» در چهار بخش یک جایزه بینالمللی
- ● ۹۸ سالگی موش محبوب!
- ● بازیگری که اتهام تعرض جنسی را پذیرفت
- ● سوگل خلیق، سپند امیرسلیمانی و شرمین نادری در کنار کودکان مبتلا به سرطان
- ● حمیدرضا آذرنگ دوباره کارگردانی میکند
- ● ستارههایی که اسکار افتخاری گرفتند
- ● حضور رئیس دفتر رئیسجمهور در مراسم ترحیم کوروش زارعی
- ● «پاپابندری» برنده جایزه بهترین فیلمنامه جشنواره فیلم کوتاه اندونزی شد
- ● «همسفر» و «ذوقمرگ» به سینما میآیند
- ● علی ملاقلیپور و ساخت فیلمی از «بهروز»
- ● «سرزمین پدری» برگزیده لهستانیها
- ● پرویز پرستویی: خسرو احمدی تکرار نشدنی است